X
تبلیغات
موضوعات قرانی و تجوید - مخارج حروف هجاء

موضوعات قرانی و تجوید

ان هذاالقران یهدی للتی هی اقوم و یبشرالمومنین الذین یعملون الصالحات ان لهم اجرا کبیرا

مخارج حروف هجاء

ادای صحیح حروف و کلمات عربی مخصوصاً در مکالمات و محاورات و بالاخص در قرائت احادیث و روایات وارده از انبیای عظام و ائمّه طاهرین (علیهم‌السلام).ج)قرائت و ترتیل قرآن کریم به صورت صحیح و مطلوب.

ثانیاً:در تدریس مخارج باید از ابزار لازم مانند ماکت دندان‌ها و یا تصاویر حلق و حنجره و آلات گفتاری استفاده شود تا دانشجو بهتر بتواند مطالب را فراگرفته و عملاً آنها را به کار بندد.

ثالثاً:برای فراگیری هر چه بهتر لحن عرب توسط دانشجو، می‌توان درس مخارج را با درس صفات باطنی و ظاهری حروف، تلفیق و توأم نمود تا از این جهت برای دانشجوی قرآنی در آینده مشکلی وجود نداشته باشد.

پس از ذکر این مقدمة کوتاه وارد اصل بحث می‌شویم:
باید دانست مخارج حروف تهجّی دارای ابتدا و انتهایی است و تمام کتب تجویدی در این زمینه همین مطلب را بیان کرده‌اند. ابتدای مخارج، "حلق" و انتهای آن "لب‌ها" می‌باشد البته بعضی "خیشوم" را به عنوان انتهای مخارج نام برده‌اند.

قبل از هر چیز مناسب است تاریخچه کوتاهی راجع به این بحث مطرح شود:
اولین کسی که درباره مخارج به بحث پرداخته است مرحوم "سیبویه" دانشمند ادبی و نحوی می‌باشد، وی در حدود 1300 سال پیش در این رابطه صحبت کرده است و بعد از او تا مدت زمانی دیگر، کسی مستقلاً در این باره بحث نکرده است و در واقع دیگران بعد از وی با تقلید از او در این رابطه صحبت نموده‌اند، تا اینکه بعد از سالها، فقیه و فیلسوف بزرگ ایرانی مرحوم ابوعلی سینا در پاسخ به یکی از شاگردانش به نام "ابو منصور محمد ابن علی ابن عمرالجبان" که از او خواسته بود تا درباره چگونگی پیدایش مخارج حروف برای او جزوه‌ای بنگارد، رساله‌ای را تحت عنوان "مخارج‌الحروف یا اسباب حدوث‌الحروف" تصنیف نموده و برایش ارسال نمود و این کتاب کوچکی است که بعد از مرحوم سیبویه توسط فیلسوف بزرگ، ابن سینا مستقلاً در این رابطه نگاشته شده است و در واقع دارای عنوان جدیدی نیز می‌‌باشد (عبارت از اینکه سبب و علت پیدایش و حادث شدن حروف چگونه است) و قبل از مرحوم ابن سینا (ره) هیچ کس اینگونه بحث نکرده است چرا که مرحوم استاد حادث شدن حروف و شناسایی مخارج آنها را بر شش بخش تقسیم نموده است که عبارتند از:
1- در سبب پدید آمدن آواز
2- در سبب پدید آمدن حرفها
3- در تشریح حنجره و زبان
4- در سببهای جزئی یک یک حرفهای تازی (حروف عربی)
5- در حرفهایی که به این حرفها مانند است.
6- در آنکه این حرفها جز از حرکتهای گفتاری نیز شنیده می‌شود.

البته ما در این رساله تلخیصی از آنچه که مرحوم حکیم ابن سینا (ره) بیان کرده است در ضمن بحث آورده‌ایم.
پس از ذکر مقدمه کوتاهی که تقدیم خوانندگان گرامی گردید اینک به بحث اصلی مخارج می‌پردازیم.
باید دانست بنای سخن گفتن بر اساس حروف تهجّی است (به هر زبان که باشد) و مخارج اصلی حروف تهجّی در عربی چهار و به قولی سه موضع می‌باشد (اول حنجره و حلق، دوم فضای دهان، سوم لب‌ها، چهارم خیشوم.)
باید دانست یکی از ارکان مهم تجوید و در واقع وسیله‌ای که بتوان به واسطه آن زبان عربی را از نظر تلفظ با دیگر زبانهای مختلف تمیز و تشخیص داد، مخارج حروف و صحیح ادا کردن آنها می‌باشد چرا که در مکالمات و محاورات اگر حرفی به طور صحیح و از مخرج خود ادا نشود، مستمع متوجّه مطلب و موضوع مورد نظر نخواهد شد و این مسأله در زبانهای دیگر نیز حایز اهمیت شایانی است، یعنی بحث تلفّظ حروف و ادای صحیح آنها از مخرج خود، جایگاه ویژه‌ای در زبان و ادبیات هر ملّیّتی دارد و در علم تجوید مهم‌ترین مسأله، مخارج حروف و تلفظ صحیح آنها می‌باشد و بنا بر قولی، حضرت سیدالموحدین امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرموده‌اند: اَلتَّجویدُ حِفْظُ الْوُقُوفِ وَ اَداءُ الْحُرُوفِ. (دانستن تجوید، عبارت است از دانستن مکانهای وقف و تلفظ صحیح حروف) و البته در بحث مخارج حروف دو شرط اساسی باید مراعات شود:
شرط اول:داشتن آگاهی لازم بر مکانها و محلهای خروج حرف (که در اینجا سعی شده، به طور مصوّر این مورد توضیح داده شود.)
شرط دوم:که بسیار مهمتر از شرط اول است تمرین و ممارست عملی زیر نظر استاد مجرّب و حاذق می‌باشد و صرف دانستن مخارج حروف، به صورت تئوری، هیچگونه تأثیری در پیشرفت قاری قرآن در این زمینه نخواهد داشت. (البته گوش کردن به نوارهای قرائت قرآن کریم و دیدن تصویر ویدئویی آنها هنگام تلاوت آیات الهی، به پیشرفت قاری قرآن کریم، کمک شایانی می‌کند.)

+ نوشته شده در  شنبه نوزدهم تیر 1389ساعت 14:48  توسط محمد شهبازی  |